ഉത്തരം: മധ്യഭാഗത്ത്

സമുറത് ബ്‍നുജുന്‍ദുബ്(റളിയല്ലാഹു അന്‍ഹു) നിവേദനം: പ്രസവത്തില്‍ മരണപ്പെട്ട ഒരു സ്ത്രീയുടെ ജനാസാ നമസ്‌കാരത്തില്‍ ഞാന്‍ നബിﷺയുടെ പിന്നില്‍നിന്നു നമസ്‌കരിച്ചു. അപ്പോള്‍ നബിﷺ അവളുടെ മധ്യഭാഗത്ത് നിന്നുകൊണ്ടാണ് നമസ്കരിച്ചത്. (ബുഖാരി, മുസ്‍ലിം)

മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകള്‍ക്കും മാര്‍ഗനിര്‍ദേശം നല്‍കിയ ഇസ്‌ലാം, മരണാനന്തര കര്‍മ്മങ്ങള്‍ക്കും വ്യക്തമായ നിര്‍ദേശങ്ങള്‍ നല്‍കിയിട്ടുണ്ട്. മരണപ്പെട്ടവരെ എങ്ങനെ പരിഗണിക്കണം, അവരുടെ ശരീരം എങ്ങനെ കഴുകണം, കഫന്‍ ചെയ്യണം, ജനാസ നമസ്കാരം നിര്‍വഹിക്കണം, ഖബറടക്കണം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങള്‍ മുഹമ്മദ് നബി ﷺ തന്റെ അനുയായികളെ പഠിപ്പിച്ചു. മരിച്ചവരുടെ അന്തസ്സും മാന്യതയും സംരക്ഷിക്കുന്നതില്‍ ഇസ്‌ലാം അതീവ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുന്നുവെന്നതിന്റെ തെളിവാണ് ഈ നിര്‍ദേശങ്ങള്‍.

ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന ഹദീഥുകളില്‍ ഒന്നാണ് സമുറത്ത് ബ്‍നുജുന്‍ദുബ് (റളിയല്ലാഹു അന്‍ഹു) ഉദ്ധരിച്ച സംഭവം. പ്രസവത്തെ തുടര്‍ന്ന് മരണപ്പെട്ട ഒരു സ്ത്രീയുടെ ജനാസ നമസ്കാരത്തില്‍ താന്‍ നബി ﷺയുടെ പിന്നില്‍ നമസ്കരിച്ചതായി അദ്ദേഹം വിവരിക്കുന്നു. ഈ ഹദീഥ് ജനാസ നമസ്കാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചില സുപ്രധാന നിയമങ്ങള്‍ വ്യക്തമാക്കുന്നതോടൊപ്പം സ്ത്രീകളോടുള്ള ഇസ്‌ലാമിന്റെ ആദരവും എടുത്തുകാണിക്കുന്നു. പ്രവാചക ചര്യ പ്രകാരം ജനാസ നമസ്കാരം നാല് തക്ബീറുകളോടുകൂടിയാണ് നിര്‍വഹിക്കുന്നത്. ആദ്യ തക്ബീറിന് ശേഷം സൂറത്തുല്‍ ഫാതിഹ പാരായണം ചെയ്യുകയും, രണ്ടാം തക്ബീറിന് ശേഷം ഇബ്രാഹീമിയ്യ സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടര്‍ന്ന് വരുന്ന തക്ബീറുകളില്‍ മരണപ്പെട്ട വ്യക്തിക്കുവേണ്ടി പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ പരേതന് മരണാനന്തര ജീവിതത്തിന്റെ വിജയത്തിനായി വിശ്വാസികള്‍ ഒരുമിച്ച് പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്ന മനോഹരമായ ആത്മീയ അന്തരീക്ഷമാണ് ജനാസ നമസ്കാരം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.

ഈ ഹദീഥ് മറ്റൊരു പ്രധാന ഫിഖ്ഹ് നിയമവും വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. സ്ത്രീയുടെ ജനാസ നമസ്കാരത്തില്‍ ഇമാം എവിടെ നില്‍ക്കണം എന്നതിന് ഇതിലൂടെ വ്യക്തമായ മാര്‍ഗനിര്‍ദേശം ലഭിക്കുന്നു. സ്ത്രീയുടെ ശരീരത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്താണ് ഇമാം നില്‍ക്കേണ്ടത് എന്നതാണ് പ്രവാചക മാതൃക. ഇത് മുസ്‍ലിം സമൂഹം സൂക്ഷ്മമായി പിന്തുടരേണ്ട ഒരു സുന്നത്താണ്. ഇതിന് പിന്നിലെ യഥാര്‍ഥ കാരണം ഹദീഥുകളില്‍ വ്യക്തമായി പരാമര്‍ശിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. എന്നാല്‍, സ്ത്രീയുടെ മറയും മാന്യതയും സംരക്ഷിക്കുന്ന ഇസ്‌ലാമിക സമീപനവുമായി ഇതിന് ബന്ധമുണ്ടാകാമെന്ന് ചില പണ്ഡിതന്മാര്‍ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ജീവിതകാലത്ത് സ്ത്രീയുടെ സ്വകാര്യതക്കും അന്തസ്സിനും പ്രാധാന്യം നല്‍കിയതുപോലെ, മരണാനന്തര ചടങ്ങുകളിലും അവളെ ആദരവോടെയും ബഹുമാനത്തോടെയും പരിഗണിക്കണമെന്ന സന്ദേശമാണ് ഇതിലൂടെ ലഭിക്കുന്നത്.

മരണം എല്ലാവരെയും ഒരുപോലെ അല്ലാഹുവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന യാഥാര്‍ഥ്യമാണെന്നും, ഓരോ വിശ്വാസിക്കും അര്‍ഹമായ ബഹുമാനവും പ്രാര്‍ത്ഥനയും നല്‍കേണ്ടത് സമൂഹത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമാണെന്നും ഈ പ്രവാചക അധ്യാപനം നമ്മെ ഓര്‍മ്മപ്പെടുത്തുന്നു.